TỔNG QUAN

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là một rối loạn hô hấp mạn tính phổ biến xảy ra trong khi ngủ ở người trưởng thành, đặc trưng bởi các đợt xẹp một phần hoặc hoàn toàn đường thở trên lặp đi lặp lại trong lúc ngủ. Những đợt này dẫn đến giảm oxy máu từng lúc, làm giấc ngủ bị phân mảnh vì các lần thức giấc ngắn, đồng thời kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Nếu kéo dài, OSA có thể liên quan đến nhiều hậu quả tim mạch, chuyển hóa và thần kinh.

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là một rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ phổ biến, đặc trưng bởi sự xẹp lặp đi lặp lại của đường thở trên trong khi ngủ, dẫn đến tình trạng thiếu oxy gián đoạn, tăng CO₂, phân mảnh giấc ngủ và dao động áp suất trong lồng ngực. Những rối loạn sinh lý này có liên quan đến cơ chế bệnh sinh của nhiều hậu quả bất lợi về tim mạch, chuyển hóa và nhận thức. Tình trạng này ảnh hưởng đến cả hai giới và mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất ở nam giới trung niên hoặc lớn tuổi và những người bị béo phì. Theo Hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) và Phân loại Quốc tế các Rối loạn Giấc ngủ phiên bản 3 (ICSD-3), chẩn đoán chính xác và điều trị cá thể hóa là thiết yếu để giảm thiểu bệnh suất liên quan đến OSA [1].

Các rối loạn hô hấp liên quan giấc ngủ là một nhóm bệnh lý dị hợp đặc trưng bởi các kiểu thở bất thường hoặc thông khí không đầy đủ trong khi ngủ. 

Hội chứng Kleine–Levin là rối loạn giấc ngủ tái phát–thuyên giảm với biểu hiện phức hợp: ngủ nhiều mức độ nặng, rối loạn nhận thức, hành vi ăn uống quá mức, gia tăng ham muốn tình dục và các triệu chứng thần kinh–hành vi kèm theo. Chẩn đoán dựa trên tiêu chí ICSD-3-TR và loại trừ các nguyên nhân khác. Điều trị chủ yếu hỗ trợ, hiện chưa có thuốc đặc hiệu; lithium và stimulants là những lựa chọn phổ biến. Do tính hiếm gặp và đa hình lâm sàng, cần nâng cao nhận thức và nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh cũng như thử nghiệm lâm sàng liệu pháp mới.

Idiopathic Hypersomnia là rối loạn trung ương gây buồn ngủ ban ngày quá mức và say ngủ kéo dài, cơ chế chưa rõ ràng. Chẩn đoán dựa trên ICSD-3/AASM: loại trừ nguyên nhân thứ phát, PSG, MSLT, actigraphy và đánh giá say ngủ (sleep inertia). Điều trị hiện nay kết hợp vệ sinh giấc ngủ, CBT-H và thuốc (modafinil, LXB, stimulants).

Ngủ rũ là rối loạn sinh lý–thần kinh phức tạp với cơ chế bệnh sinh chủ yếu do thiếu hụt hypocretin mạn tính và cơ chế tự miễn tiềm ẩn.